بسم ِاللّهِ الرَحمن ِالرَحیم
جمعه ۲۵ آبان ۱۳۹۷

گزیدۀ رسالۀ اخلاق/میراث حوزه دفتر سوم

گزیدۀ رسالۀ اخلاق

عالم پرهیزکار آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضی نجف‌آبادی (۱۲۷۹ ـ ۱۳۳۴ ش)

(۱۳۲۰ ـ ۱۳۷۴ ق)

تحقیق و تصحیح: محمّدجواد نورمحمّدی

 

بِسْمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیمِ

شرح حال آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى نجف‌آبادى(۱)

حضرت آیت‌اللّه ریاضى در سال ۱۲۷۹ در خانواده‌اى مذهبى در شهر نجف‌آباد که در آن روزگار شهر کوچکى بوده به دنیا آمد. پدرش مشهدى محمّد از ارادتمندان آیت‌اللّه سیّد محمّد حسین سجادى ـ امام جماعت مسجد بازار نجف آباد ـ و به احکام ومسائل اسلامى آشنا بود. آیت‌اللّه ریاضى در ده سالگى پدرش را از دست داد و در ابتداى نوجوانى سختى‌ها و محنت‌هاى فراوانى را تحمّل کرد. با فوت پدر، تحت سرپرستى برادر بزرگشان قرار مى‌گیرند و از همان کودکى به کار کشاورزى  و دامدارى مى‌پردازند و از صبح تا شب، هر روز به کارهاى سخت مشغول بوده‌اند. از آنجا که در آن زمان وضعیت معیشتى مردم، خوب نبوده است، لذا مردم فرزندان را به مکتب نمى‌فرستادند و ترجیح مى‌دادند در کار به آن‌ها کمک کنند. آیت‌اللّه ریاضى سعى مى‌کرد در فرصت‌هاى فراغت عصر و شب به مکتب برود و تحصیل کند امّا باز با مخالفت شدید روبرو شد و تا هجده سالگى مشغول کار و تلاش بود. در سن هجده سالگى على‌رغم مخالفت‌هاى اطرافیان به اصفهان رفت و تحصیل را شروع کرد و به خصوص در آن زمان که حوزه‌هاى علمیّه از انسجام کافى برخوردار نبود براى یک جوان بى‌سرپرستِ تنها بسیار دشوار بود که در شهر غربت تحصیل کند. از خود مرحوم ریاضى نقل شده است که: در اصفهان چنان عرصه بر من تنگ شد که از کاهوهاى پلاسیده‌اى که مردم دور ریخته بودند براى رفع گرسنگى استفاده کردم.(۲)

با همه این احوال، استقامت آیت‌اللّه ریاضى در مشکلات توانست توفیق خداوندى را همراه وى کند و ایشان در اصفهان دروس سطح حوزه‌هاى علمیّه را به پایان رساند ودر علوم عقلى نیز منظومه سبزوارى را فراگرفت؛ این مدت نه سال طول کشید و در حالى که بیست و هفت بهار از عمرش گذشته بود به حوزه علمیّه قم هجرت کرد. و دروس فلسفه و خارج حوزه و نیز اخلاق و معارف الهى را در خدمت استادان بزرگ حوزه قم شروع کرد. مرحوم آقا شیخ محمّد شریف رازى، تراجم نگار معاصر در کتاب «آثارالحجه»، تحصیل ریاضیات و نجوم را نیز به ایشان نسبت داده است.(۳) جناب  حجت‌الاسلام حاج شیخ محمّدعلى موحدى مى‌فرمودند: شاید ایشان این دروس را خدمت شیخ محمّد باقر کرمانى فراگرفته باشد، من اسم ایشان را از حاج شیخ شنیده بودم و وقتى هم که ایشان به قم مى‌رفت بیشتر به منزل شیخ محمّد باقر کرمانى مى‌رفتند و به ایشان سر مى‌زدند.(۴)

در ایامى که آیت‌اللّه ریاضى در قم بودند توفیق حضور در محضر عارف بزرگ وکامل، آیت‌اللّه حاج شیخ محمّدعلى شاه آبادى را پیدا نمودند و از خرمن معرفت و اندیشه ایشان استفاده کردند.

مرحوم آیت‌اللّه حاج شیخ محمّدعلى احمدیان نقل کردند: مرحوم آیت‌اللّه ریاضى از فضلاى مورد توجّه حوزه قم بود؛ ایشان در قم سه درس داشتند و شاگردان فهمیده‌اى داشتند. یک درس شرایع و یک تدریس شوارق الالهام و نیز یک درس اسفار مى‌فرمودند. ایشان در مدرسه ملّا محمّد صادق قم واقع در خیابان چهار مردان، حجره داشتند. در تمام ایام، قبل از اذان صبح، رو به حرم حضرت سیّدالشهدا علیه‌السّلام مى‌نمودند و زیارت عاشورا را در حال ایستاده، در پشت بام مدرسه، با حالتى خاص و معنوى مى‌خواندند(۵)آیت‌اللّه ریاضى مدت نه سال در قم ماند و پیگیر و پر تلاش به تحصیل ادامه داد. در آن ایام علاوه بر تحصیل، از نزدیکان مرحوم حائرى، مؤسس حوزه گردید و در بخشى از کارها همراه آن بزرگ بود و بخشى از تقسیم شهریه مرحوم آیت‌اللّه حائرى به عهدۀ ایشان بود. البته باید توجّه داشت که در آن زمان، کسانى را براى پرداخت شهریه انتخاب مى‌کردند که از وجاهت و متانت بالایى برخوردار باشند تا پرداخت شهریه به فضلا و بزرگان حوزه با رعایت حرمت و شئونات فضلا و طلّاب انجام گیرد. علاوه بر این مرحوم ریاضى به همراهى آیت‌اللّه میرزا مهدى بروجردى مسئولیت نظارت بر مدارس فیضیه و دارالشفاء را به عهده داشتند.(۶)

استادان

آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى تحصیلات خود را در خدمت استادانى به کمال رسانده که در اینجا نام مبارک آن بزرگان را زینت این شرح حال مى‌نماییم:

۱ ـ آیت‌اللّه العظمى میرزا محمّدصادق خاتون آبادى اصفهانى.

در کتاب آثارالحجه، ایشان را یکى از استادان مرحوم ریاضى نام برده است.(۷)

۲ ـ حکیم و فیلسوف الهى شیخ محمّد حکیم خراسانى.

مرحوم ریاضى منظومه سبزوارى را در خدمت ایشان فراگرفته است.(۸)

۳ ـ آیت‌اللّه العظمى میر سیّد على آیت نجف‌آبادى.

۴ ـ حکیم الهى شیخ محمود مفید.

۵ ـ آیت‌اللّه حاج شیخ محمّد حسن عالم نجف‌آبادى.

این بزرگواران از استادان مرحوم ریاضى نجف‌آبادى در حوزه اصفهان بوده‌اند.

۶ ـ عارف کامل آیت‌اللّه میرزا محمّدعلى شاه آبادى.

در کتاب آثارالحجه به شاگردى مرحوم ریاضى در خدمت ایشان تصریح شده است. علاوه بر این، در خدمت بعضى از عالمان حوزه صحبت از این نکته به میان آمد، ایشان بیان داشتند: مرحوم ریاضى وقتى که در قم بودند بعضى اوقات که بحث و گفتگو به میان مى‌آمد مطالب عرفانى و نکات بلند فلسفى را بیان مى‌فرمودند که مشخص بود این‌ها را در خدمت کسى فراگرفته‌اند و با این مطالب سر و سرّى دارند.

مطالب فلسفى و عرفانى را در آن زمان آیت‌اللّه شاه آبادى بیان مى‌فرمودند و تقریبآ میدان‌دار طرح این سخنان در حوزه، ایشان بودند ولى من اطّلاعى از اینکه شاگردى آیت‌اللّه شاه آبادى را کرده باشند، ندارم.

همچنین بنده از خدمت حجت‌الاسلام حاج شیخ حیدرعلى ریاضى نسبت به مطالب مندرج در کتاب آثارالحجه سؤال کردم. ایشان فرمودند: بنده خودم خدمت حاج شیخ محمّد شریف رازى رسیدم و از ایشان سؤال کردم شما شرح حال مرحوم ابوى را از کجا نوشته‌اید؟ ایشان فرمودند: من از ایشان درخواست کردم شرح حال خودشان را براى بنده بنویسند، ایشان هم لطف فرموده نوشتند و فرستادند(۹) بنابراین در شاگردى

ایشان در خدمت آیت‌اللّه شاه آبادى شبهه‌اى باقى نمى‌ماند.

۷ ـ حضرت امام خمینى (رضوان‌اللّه علیه).

در کتاب آثارالحجّه به این رابطه شاگردى و استادى اشاره شده است و چنین استفاده مى‌شود که وى سطوح فلسفه را خدمت ایشان تکمیل کرده است.(۱۰)

البته شاگردى ایشان در خدمت حضرت امام را حضرت آیت‌اللّه احمدیان (ره) که ارتباط زیادى با ایشان داشتند نمى‌پذیرفتند امّا از آنجا که نظر ایشان در این مورد از سر تحقیق و اطّلاع نبود از نظر این جانب قابل پذیرش نبود. واللّه العالم.

۸ ـ آیت‌اللّه العظمى حاج شیخ عبدالکریم حائرى یزدى.

مرحوم شیخ ابراهیم ریاضى خارج فقه و اصول مرحوم حائرى را شرکت مى‌جستند.(۱۱)

۹ ـ آیت‌اللّه العظمى سیّد محمّد حجت حسینى کوه کمره‌اى.

ایشان علاوه بر اینکه استاد فقه مرحوم ریاضى بوده‌اند، پشتیبانى شایسته نیز در امور اجتماعى از مرحوم ریاضى در هنگامى که ایشان در نجف‌آباد بودند به عمل آورده‌اند. در اینجا یکى از نامه‌هاى ایشان که در تأیید شیخ ابراهیم ریاضى نوشته و به همراه مرقومه‌اى براى وى فرستاده شده، آورده مى‌شود.

بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

عرض مى‌شود که امیدوارم انشاءاللّه مزاج مسعود در کمال صحت و عافیت و مشمول توجهات حضرت ولى عصر ارواحناه فداه بوده و در ترویج شرع اقدس سیّد انام، مؤید و موفق بوده باشید. مرقومه کریمه عزّ وصول بخشید و استقامت مزاج شریف موجب مسرت و تشکر گردید. در خصوص اقامت مدتى در نجف‌آباد به جهت ترویجات دینیّه در صورتى که موفق به خدمت و ترویج باشید خیلى مناسب و به موقع است و از حضرت احدیّت، عزّاِسْمُه، مزید آن را خواهانم. اجازه که آن را ارسال فرمودید چون لفظ اجتهاد ـ و لو کما اینکه سابقه دارید ـ به جهت مقتضیاتى بنا شده بنویسیم. فلذا خلاف آن تعابیر مؤونه نمودم لکن مضامینى که بهتر از آن باشد، نوشته، ارسال شد. خطبه برداشته و عوض آن القاب که کم بود علاوه نمودیم. امید دارم که انشاءاللّه در اوقات دعا فراموش نفرمایید.

«الاحقر محمّد الحسینى الکوه کمره‌اى»

این نامه پیوست نامه بعدى است که در تأیید مراتب علمى و اخلاقى آیت‌اللّه ریاضى نوشته و براى ایشان به نجف‌آباد فرستاده شده است. متن نامه چنین است:

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

الحمدلله رب العالمین و الصلوه والسلام على محمّد و آله الطاهرین

و بعد؛ فان العالم العامل و الفاضل الکامل قرّه عین الفضل و الکمال و غرّه جبین العلم و الافضال عمده العلماء العظام و زبده الفضلاء الفخّام الشیخ ابراهیم الاصفهانى دامت برکاته قد صرف شطراً من عمره فى تحصیل علوم الدینیّه و جدّ جدّه واسهر لیله واتعب نفسه حتى فاز المراتب العلیّه العلمیّه و العملیه و جمیع المکارم الصوریّه و المعنویّه وصار خبیراً بمهمّات المسائل الفقهیّه و الاصولیّه، جدیراً بان یوخذ منه العلم و یروِّج الشَّرع و یبیِّن الاحکام و دخل فى زمره العلماءِ الاعلام و الفقهاء الکرام و یجوز له الاخذ من سهم الامام علیه آلاف التحیّه و الثَّناء فى مورد الحاجه له مع مراعات الاحتیاط فى جمیع الحالات…

الاحقر محمّد الحسینى الکوه کمره‌اى

۱۰ ـ میرزا محمّد همدانى.(۱۲)

۱۱ ـ آیت‌اللّه شیخ محمّد على قمى.

آیت‌اللّه ریاضى از درس خارج اصول این مرد وارسته بهره‌مند شده است.(۱۳)

۱۲ـ آقا شیخ محمّد باقر کرمانى.

از مطالب قابل توجه در زندگى حاج شیخ ابراهیم ریاضى مرارت‌هایى بوده است که از طرف رژیم منحوس پهلوى بر ایشان وارد مى‌شده است. در آن ایام به واسطه تصویب قانون لباس متحد الشکل براى روحانیون خیلى سخت‌گیرى مى‌کردند و نسبت به لباس روحانیت حساسیت نشان مى‌دادند.

مرحوم ریاضى در سال ۱۳۱۴ ش، در سن ۳۴ سالگى تشخیص مى‌دهند به نجف‌آباد بیایند و در تلاش‌هاى فرهنگى به آیت‌اللّه حاج شیخ احمد حججى کمک دهند و لذا به نجف‌آباد بیشتر مى‌آمدند امّا قم هم رفت و آمد مى‌کردند. تا اینکه در سال ۱۳۱۵ش، در پى سفرى که از نجف‌آباد به قم نمودند و در آن سفر به خاطر سخت‌گیرى‌هاى نیروهاى دولتى در مبارزه با پوشش سنّتى آزارهاى زیادى کشیدند از سفر منصرف و به نجف‌آباد آمدند و براى همیشه در این شهر ماندند.

آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى با آمدن به نجف‌آباد به فکر افتادند تا براى نجف‌آباد حوزه علمیّه احداث کنند و براى عملى شدن این هدف تلاش فراوانى را به کار گرفتند. موقعیت مناسب نجف‌آباد به عنوان حلقه میانى حوزه اصفهان و منطقه کرون، اقتضا مى‌کرد در این محل یک حوزه علمیّه ایجاد شود. این کار را مرحوم آیت‌اللّه حاج شیخ احمد حججى در گوشه مسجد خودشان شروع کرده بودند ولى گویا بیش از این را نظر نداشته‌اند و معتقد بودند که باید طلّاب را فرستاد به حوزه اصفهان. گو اینکه تنگ نظران و کوته فکران نیز در بزرگ نمایى کردن این اختلاف کوچک میان آیت‌اللّه حاج شیخ احمد حججى و آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى کم تأثیر نبوده‌اند و بنده در تحقیقات خود این نکته را به واقع دست یافته‌ام و اگر بخواهم به طور تفصیل به آن بپردازم از حوصله مجال کنونى خارج است. مرحوم ریاضى در سال ۱۳۲۰ ش شروع به احداث این بناى ارزشمند نمودند و به هر طریق ممکن در راه جمع‌آورى وجوهات و خیرات و مبرّات براى تأسیس حوزه علمیّه نجف‌آباد دریغ نکردند. امروز که از آن تاریخ بیش از نیم قرن مى‌گذرد ما کاملاً به درستى این کار و ارزشمندى این حرکت پى مى‌بریم.

بارى به هر حال، پس از پنج سال زحمت طاقت فرساى مرحوم ریاضى در سال ۱۳۲۵ ش، مدرسه علمیّه نجف‌آباد تکمیل شد و به نام مبارک حضرت صاحب العصر والزمان «مدرسه الحجّه» نامیده شد. این مدرسه در مساحت تقریبى ۷۰۰ متر داراى ۲۶عدد حجره، دو مدرس در دو طبقه و یک شبستان و یک کتابخانه است که هنوز به حیات پرنور خود ادامه مى‌دهد.

حاج شیخ ابراهیم ریاضى و عده‌اى از روحانیان نجف‌آباد تلاش کردند و جرگۀ بحث و درس را در این حوزه به پا کردند و عده‌اى از طلّاب مشغول به تحصیل شدند و خیرات و ثمرات فراوانى را در احیاى شریعت محمّدى صلّی اللّه علیه و آله به جاى گذاشتند.

چند نکتۀ آموزنده از زندگى آیت‌اللّه ریاضى

۱ ـ نظم

یکى از نکته‌هاى ارزنده زندگى مرحوم ریاضى، نظم عجیب ایشان بود که سال‌ها ادامه داشت. ایشان معمولاً شب‌ها دیر وقت به خانه مى‌آمد و اغلب بعد از نمازها براى حل مرافعه یا حساب شرعى مردم یا عقد و مسائل دیگر به خانه افراد دعوت مى‌شد و معمولاً وقتى مى‌آمد بچه‌ها غذا خورده و خوابیده بودند. چون مى‌آمد غذایى را که برایش گذاشته بودند، مى‌خورد و بعضى اوقات هم که غذا پختنى بود واقعاً از دهن افتاده بود. اما شیخ، بى هیچ اعتراضى غذایش را مى‌خورد و مى‌خوابید. همیشه پاسى مانده به سحر، بیدار مى‌شد و مشغول نماز شب مى‌گشت. پس از نماز شب اگر فرصتى بود، مطالعه مى‌کرد و در هنگام اذان، زیارت عاشورا مى‌خواند و گاه هم مى‌شد که زیارت عاشورا را در راه مسجد مى‌خواند ولى ترک نمى‌شد. پس از آن نماز جماعت مسجد را برقرار مى‌کرد و بعد از نماز در مسجد براى مردم صحبت مى‌کرد. از مسجد به سوى مدرسه علمیّه الحجّه مى‌رفت و هنگام طلوع آفتاب در اولین حجره، نزدیک در ورودى، درس تفسیر مى‌داد. پس از درس تفسیر تا حدود ساعت ده، یعنى حدود دو ساعت به ظهر مانده، چند درس مى‌داد و سپس به خانه مى‌آمد. در این هنگام غذایى مى‌خورد و مقدارى استراحت مى‌کرد و خود را آماده ظهر مى‌کرد. البته این مدت کوتاه تا ظهر، خیلى اوقات به وسیله افراد گرفته مى‌شد، ولى شیخ هیچ اعتراضى نمى‌کرد. سپس به نماز جماعت حاضر مى‌شد و پس از نماز به مطالعه و تحصیل مشغول مى‌شد. بعد از ظهر که هوا کمى از گرما مى‌افتاد به مدرسه مى‌رفت و به وضع طلّاب رسیدگى مى‌کرد تا نزدیک اذان مغرب که باز براى نماز به مسجد مى‌رفت. این یک برنامه بسیار مرتب و منظم شیخ بود که به ندرت به هم مى‌خورد.

۲ ـ اندرز به طلّاب علوم اسلامى

از مرحوم شیخ ابراهیم ریاضى چند نامه وجود دارد که به فرزندانشان نوشته‌اند. فرزند ایشان جناب حجت‌الاسلام حاج شیخ حیدرعلى ریاضى در آن زمان طلبه حوزه قم بودند. اگر بخش‌هاى خصوصى این نامه‌ها را کنار بگذاریم توصیه‌هاى ارزشمندى براى طلّاب است که مى‌تواند راه‌گشاى زندگى آن‌ها باشد. در یکى از نامه‌هایش مى‌فرماید: «همیشه در فکر باش روح خود را بزرگ کنى به علم و معرفت و با خدا باش که او با تو باشد و از براى او باش تا از براى تو باشد».(۱۴)

در نامه‌اى دیگر مى‌فرماید: «… و خود را براى خداوند خالص ]کن[ و چندان دنبال مگرد که غافل شوى از حق».(۱۵)

در نامه‌اى دیگر نوشته‌اند: «عزیزم سعى کن… با اشخاص مزاح نکنى و وقت خود را تلف نکنى، رفقا و هم درس‌هاى تو خوب باشند؛ در مباحثه جدى باشى».(۱۶) این نکات گرچه ساده و بى‌آلایش نوشته شده‌اند اما دقیق‌ترین نکاتى است که مى‌تواند یک طلبه را موفق کند. در جایى دیگر مى‌فرماید: «با کمال جدیّت بکوش در تحصیل علم ودانش؛ و وقت خود را بیهوده صرف نکن همیشه با اشخاص با دیانت و پرهیزگار و دانا رفاقت کن که از دین و دانش آن‌ها بهره‌مند شوى و ادب و متانت را از دست مده؛ با دوست دوستى و با دشمن مدارا».(۱۷)

در نامه مورّخ ۲۸ جمادى الاولى ۱۳۷۳ قمرى مى‌فرماید: «عزیزم خوابت نبرد ودست توسّل از دامان اهل عصمت علیهم‌السّلام برمدار؛ هر چه مى‌توانى از قرآن حفظ کن که با فایده است؛ خوراک و پوشاک خود را مواظب باش».

باز در یکى از نامه‌ها مى‌فرماید: «هر چه مى‌توانى از قرآن حفظ کن و کتب اخلاقى را مطالعه کن و فرمایش بزرگان را مد نظر بگیر».(۱۸)

دو نکته پایانى از ایشان است که براى طلّاب بسیار مفید است و آن اینکه اى عزیز «خیلى ملتفت باش که رفیق و هم مباحثه شما، از تو ]بهتر[ باشد و خیرخواه باش که خدا خیرخواه تو باشد».(۱۹)

و در نامه‌اى دیگر مى‌فرماید: «غم دنیا مخور و داخل اجتماعات طلّاب و هیاهو مشو و از کار خود غفلت مکن و تو را عُجب نگیرد و گمان مبر که از نصایح مستغنى مى‌باشى؛ «اِنَّ لِکُلِّ اِنسانٍ شَیْطاناً یُغویهِ». و خوردن نان جو با نمک و از غوغاى مردم دور بودن و به کار خود مشغول بودن و انتظار فرج کشیدن و وجود خود نافعِ خود و مردم نمودن بهتر روش است؛ گول این و آن نخورى…»(۲۰)

 ۳ ـ محبّت و رسیدگى به طلّاب

مرحوم ریاضى اهتمام عجیبى به طلّاب داشت. گویى عشق و علاقۀ شیخ همه در رسیدگى و محبّت به طلّاب خلاصه مى‌شد. خیلى اوقات نیمه شب به مدرسه مى‌آمد و به طلّاب سرکشى مى‌کرد. طلبه‌هایى که تا دیر وقت درس مى‌خواندند و یا اهل تهجّد بیشتر بودند، فردا به صورت‌هاى مختلف مورد دلجویى و تشویق قرار مى‌داد. بعضى اوقات همان نیمه شب چون مى‌دید طلبه‌اى بیدار است همان وقت او را تشویق مى‌کرد و مبلغى را به او هدیه مى‌کرد. خیلى اوقات مى‌رفت از بازار پارچه مى‌خرید و به خانه مى‌آورد و همسرش با علاقه از آن‌ها قبا مى‌دوخت و به طلابى که توان خرید لباس مناسب نداشتند مى‌داد.

آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى، عید غدیر همه ساله در منزل مى‌نشستند و دوستان و ارادتمندان به دیدار ایشان مى‌رفتند، براى همه احترام قائل بود و اظهار ارادت مى‌کرد ولى چون طلبه‌اى وارد مى‌شد به طور تمام قد مى‌ایستادند و تا آن طلبه جایى پیدا نکرده و ننشسته، نمى‌نشستند. این خصال شیخ در آن زمان با مبارزات رژیم منحوس پهلوى بسیار مؤثر بود تا مردم به روحانیت گرایش پیدا کنند و علاقمند شوند. یکى از روحانیان نجف‌آباد مى‌فرمودند: یک روز شیخ ابراهیم به مدرسه آمد. چند نفر از طلّاب در حیات مدرسه ایستاده بودند. یکى از طلّاب کفشهایش پاره و کهنه شده بود؛ شیخ ابراهیم او را صدا زد. بعد گفت: کفش‌هایت را ببینم. چون این طلبه کفش‌هایش را از پا درآورد، گفت : این کفشها را بپوش ببینم؛ و کفشهایش را که سالم و مناسب بود به او داد و رفت.(۲۱)

آثار و خدمات آیت‌اللّه ریاضى

از آیت‌اللّه ریاضى نجف آبادى آثار و خدمات ارزنده‌اى برجاى مانده است. هر روز آن بزرگوار به خدمت و تلاشى ستودنى گذشته است و روزى نبوده است که ایشان براى احیاى ارزش‌هاى دینى و سنت‌هاى اسلامى قدمى برندارد و چنین روحیه‌اى باعث باقى ماندن آثارى ارزشمند از روزهاى تلاش ایشان دارد که در این مختصر به ذکر آن‌ها مى‌پردازیم.

۱ ـ مدرسه علمیّه الحجّه نجف‌آباد؛

این مدرسه در زمینى به وسعت ۷۰۰ متر احداث گردیده است و داراى ۲۶ حجره ومَدْرس و شبستان و کتابخانه‌اى غنى در علوم اسلامى است.

۲ ـ حسینیۀ اعظم نجف‌آباد که داراى سه هزار متر مربع مى‌باشد و هم اکنون یکى از مراکز مذهبى مهم نجف‌آباد است.

۳ ـ مسجد صاحب الزمان واقع در خیابان منتظرى شمالى نجف آباد؛ این مسجد نیز به وسیله حاج شیخ ابراهیم ریاضى احداث گردیده است.

۴ ـ مسجد صفا.

۵ ـ مسجد فاطمیه در خیابان دانش نجف آباد.

۶ ـ توسعه مسجد هدایت که از یادگارهاى آیت‌اللّه ملّا محمّدحسین کربلایى است وبه دست آیت‌اللّه ریاضى انجام گرفته است.

۷ ـ توسعۀ مسجد آیت‌اللّه حاج شیخ احمد حججى واقع در چهارراه بازار نجف‌آباد.

تألیفات

آیت‌اللّه ریاضى نجف‌آبادى به دلیل اقدامات و تلاش‌هاى فراوان اجتماعى نتوانسته است به تألیف بپردازد و فراغت چندانى نیافته است تا به خلق آثار قلمى موفق گردد. شاید نیز حقیقت تألیف را تدوین جان انسان‌ها به مرکّب تهذیب و تقوا مى‌دانسته است و کتاب جامعه را براى نگارش خویش برگزیده است.

بارى از او تنها رساله حاضر به همراه چند نامه برجاى مانده است و ما از ایشان دست‌نوشته‌هاى دیگرى سراغ نداریم.

این رساله، سیرى در آفاق و انفس و بررسى آیات توحید و فطرت است. متن کتاب به قلمى روان و همراه با صداقت و خلوص خاصى نوشته شده است و خواننده را شیفتۀ خود کرده، تحت تأثیر قرار مى‌دهد.

سخن گفتن دربارۀ این رساله در صورتى که هم اکنون در پیشگاه اهل ادب و معرفت ارائه مى‌شود، گزافه است و ما خوانندگان عزیز را به متن رساله حوالت مى‌دهیم تا خود بوى مشک معرفت آن را دریابند.

رحلت

سرانجام، شیخ پارساى شهر که مردم نجف‌آباد به برکت تلاش‌ها و تبلیغ‌هاى وى، راه کمال و سعادت را پى گرفته بودند، در پانزدهم صفر المظفر ۱۳۷۴، پس از خوردن ناهار و در حالى که مشغول به مطالعه بود، دچار عارضه سکته قلبى گردید و به آرامى در همان لحظات، جان خویش به محضر محبوب تسلیم کرد. بدن مبارکش را با احترام غسل داده و کفن کردند و در حسینیۀ اعظم نجف‌آباد که به همت خودش بنیان گذاشته شده بود به خاک سپردند.

بر لوح مزارش چنین آمده است: هوالحى الذى لا یموت. الناس موتى و اهل العلم احیاءٌ. مرقد العالم الکامل، زعیم المله والدین الشیخ ابراهیم الریاضى الذى اشترى نفسه فى ابتغاء مرضات‌اللّه و جاهد فى اللّه ایام حیوته و اسس و عمر مساجد اللّه و ابنیه عامه على تقوى من اللّه فهى ذخرٌ له لمعاده و شرف و ذکر له بعد وفاته رحمه‌اللّه و رضوانه علیه و کان رحلته فى ۱۵ صفر ۱۳۷۴٫

خدایش بر درجاتش بیفزاید.

شیوه تحقیق و تصحیح

در تصحیح و تحقیق این رساله ارزشمند، یک نسخه بیشتر یافت نشد و این نسخه منحصر به خط مؤلف محترم، آیت‌اللّه شیخ ابراهیم ریاضى نجف‌آبادى رضوان‌اللّه علیه بود که در نزد فرزند بزرگوار ایشان حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ حیدرعلى ریاضى قرار داشت. بنابراین براى کار، همین نسخه اساس کار قرار گرفت. در ابتدا نسخه با دقت استنساخ گردید و در دو مرحله در تصحیح و تحقیق آن کوشیده‌ایم. ابتدا تمام احادیث و آیات و دریافت‌هاى مطرح شده در رساله مستند سازى شد و منابع آن از جوامع روایى و دیگر متون اصیل یافت شده و آورده شد. علاوه بر این، توضیحِ کوتاهِ برخى از قسمت‌هاى رساله براى روشن شدن مقصود مؤلف از وظایفى بود که بر عهده گرفتیم و امیدواریم فهم سخنان مؤلف را روشن‌تر کرده باشد.

براى آشنایى با مؤلف بزرگوار اثر، شرح حالى مختصر از ایشان آوردیم و فرازهاى مهم زندگى ایشان را در آن مطرح کردیم و براى سهولت استفاده از گوهرهاى این اثر قسمت‌هاى مختلف آن را عنوان‌بندى کردیم.

از آنجا که امکان ارائه تمامى این نسخه شریف در مجموعه گرانسنگ «میراث حوزه اصفهان» مقدور نبود، با صلاحدید استاد ارجمند، حضرت حجت‌الاسلام حاج سیّد احمد سجادى، گزیده این رساله براى چاپ آماده شد و البته سعى گردیده است در این گزینش، اصالت قلم مؤلف آن حفظ گردد و قسمت‌هایى حذف گردد که به اصل مطالب و معارف رساله خللى وارد نکند.

از تمامى کسانى که در به ثمر رسیدن این تحقیق و تصحیح، بذل عنایت فرمودند تشکر مى‌نمایم. به خصوص از سرور گرامى جناب حاج سیّد احمد سجادى دام ظله که تشویق ایشان و راهنمایى‌هاى سودمندشان تأثیر به سزایى درانجام این اثر داشته است، صمیمانه قدردانى مى‌نمایم. همچنین از حضرت حجت‌الاسلام ریاضى، فرزند گرامى آیت‌اللّه ریاضى که نسخه این رساله را در اختیار ما نهادند و نیز از برادر عزیز، جناب آقاى محمّد داورى که در مستند سازى رساله و یافتن منابع، حقیر را مساعدت نمودند نیز تشکر مى‌کنم و توفیق روزافزون این عزیزان را از درگاه احدیت خواستارم.

امید که مقبول درگاه خداوند بزرگ «جلت عظمته» قرار گیرد و ارباب معرفت را مقبول طبع و مورد رضایت قرار گیرد. آمین.

والسلام ـ حوزه علمیّه نجف‌آباد

دهه آخر رمضان المبارک ۱۴۲۶

محمّدجواد نور محمّدى      

پی نوشت ها:

[۱]) شرح حالات و خدمات ارزنده این عالم فرزانه و بنیان گذار حوزه علمیّه نجف‌آباد را درکتاب «بنیان گذار بناى عشق» چاپ ۱۳۷۵، انتشارات نهاوندى آورده‌ایم.

۲) مصاحبه با حضرت حجت الاسلام حاج شیخ حیدرعلى ریاضى فرزند آن بزرگوار.

۳) آثارالحجه، محمّد شریف رازى، مؤسسه مطبوعاتى دارالکتاب قم «جزائرى»چاپ سوم، ص ۳۷۳٫

۴) مصاحبه با حجت‌الاسلام حاج شیخ محمّدعلى موحدى؛ از روحانیون نجف‌آباد.

۵) در گفتگو با آیت‌اللّه حاج شیخ محمّد على احمدیان (ره).

۶) گفتگو با آقا شیخ محمّدعلى موحدى؛ و نیز گفتگو با حجت‌الاسلام حاج شیخ حیدرعلى ریاضى.

۷) آثارالحجه، محمّد شریف رازى، ص ۲۷۳٫

۸) همان.

۹) مصاحبه با حجت‌الاسلام حاج شیخ حیدرعلى ریاضى.

۱۰) آثارالحجه، محمّد شریف رازى، صص ۷۳ ـ ۳۷۲٫

۱۱) یکصد سال مبارزه روحانیت مترقّى، عقیقى بخشایشى، ج ۳، ص ۳۷٫

۱۲) آئینه دانشوران، سیّد علیرضا ریحان یزدى، با تعلیقات ناصر باقرى بیدهندى، صص ۸۱ـ۸۲٫

۱۳) همان صص ۷۸ـ۷۹ و نیز آثار الحجّه محمّد شریف رازى، ص ۳۷۲٫

۱۴) نامه، مورخ ۵ جمادى الاولى ۱۳۷۱ ق.

۱۵) نامه، مورخ ۱۲/۱۰/۱۳۳۲ ش.

۱۶) نامه، مورخ ۲۰ ربیع الاول ۱۳۷۳ ق.

۱۷) نامه، مورخ ۱۶ محرم ۱۳۷۲ ق.

۱۸) نامه، مورخ ۲۸ جمادى الاول ۱۳۷۳ ق.

۱۹) نامه، مورخ ۳ صفر ۱۳۷۳ ق.

۲۰) نامه، مورخ ۲۵ ربیع الثانى ۱۳۷۲ ق.

۲۱) مصاحبه با حضرت حجت‌الاسلام حاج آقا هادى طباطبائى.

پاسخ دهید

سوال امنیتی: