بسم ِاللّهِ الرَحمن ِالرَحیم
دوشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۶

مقدمه کتاب مقباس المصابیح

مقدمه:

حمد و سپاس مخصوص حقیقتى است که انسان را آفرید و در وجودش جذبه اُنس و نیاز با معبود را قرار داد. چرا که مخلوق در ذاتش فقیر و نیازمند به مبدأ و مرکز عالم است و به حکم آیه شریفه:Pیا أَیُّهَا آلنَّاسُ أَنْتُمُ آلْفُقَرَآءُ إِلَى آللهِ وَ آللهُ هُوَ آلْغَنِىُّ آلْحَمِیدُO (۱) در ذات بشر نیاز به حرکت به سوى خالق هستى به ودیعه سپرده شده است، زیرا که انسان بالفطره و بالوجدان کمال طلب مى‌باشد؛ و با توجه به این حقیقت ظرف وجود خویش را با اظهار نیاز در مقابل معبود تکمیل مى‌کند و خود را به قرب حق ـ جل جلاله ـ که همرنگ شدن با صفات پروردگار است نزدیک مى‌کند، چرا که انسان در هر عملِ جوارحى و جوانحى بى نیاز از حول و قوه خداوند نیست و در هر لحظه تمام هستى‌اش نداى Pإِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُO (2) سر مى‌دهد، اگرچه که انسان با پرده‌هاى غفلت که بر روى گوش جان خویش کشیده است این صداى وجدانى را درک نکند؛ ولى به فرمایش آیه کریمه: Pو إذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فِى الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلّا إِیّاهُ فَلَمّا نَجّاکُم إِلَى البَرِّأعْرَضْتُمْ وَ کَانَ الإنسانُ کَفوراً O (3) انسان در مواقع خطر و حسّاس زندگى و آنجایى که اضطراراً و حتّى اختیاراً از تعلّقات وهمى آزاد و حجابهاى غفلت از جانش زدوده مى‌شود تکیه گاه حقیقى خویش را مى‌یابد و به این نکته اساسى واقف مى‌گردد که حول و قوّه و تأثیرگذارنده‌اى در عالم به جز حقیقت عالم ـ جل جلاله ـ نیست، در نتیجه همه موجودات، فقیر رحمت و الطاف و عنایات و حول و قوه خداوند هستند و بدون قدرت او، و حول و قوه‌اش نمى‌توانند حرکتى داشته باشند. یکى از این حرکاتِ در جهت حق، دعا است؛ و دعایى که خود مظهر عجز و فقر و نیاز در برابر پروردگار است تا توجهى از مبدأ هستى به او نشود و تا إذنى از محضر او به بنده نرسد و تا کششى از جانب معشوق نباشد، عاشق و داعى بیچاره نمى‌تواند او را بخواند و لحظه‌اى در مقام مناجات با او بنشیند. و این مفهومِ همان کلام دلنشینى است که در آیه شریفه فرمود: Pأُدْعُونى أَسْتَجِبْ لَکُمْO (4)؛ یعنى در ابتدا او به ما توجه مى‌کند و ما را صدا مى‌زند که اى بنده! خداى خویش را بخوان و صدا بزن و الّا انسان عاجزتر از آن است که خود به تنهایى بتواند خداى سبحان را بخواند و با او اُنس بگیرد. و چه زیبا سرود اى دعا از تو اجابت هم ز تو».

از جناب حضرت صادق آل محمّد ـ صلوات الله علیهم ـ منقول است که: «هیچ بنده‌اى دست به درگاه خداى عزیز جبّار نگشاید، جز اینکه خداى شرم کند که آن را تهى بازگرداند تا اینکه از فضل و رحمت خود در آن بنهد، پس هرگاه یکى از شماها دعا کرد دستش را برنگرداند تا آن را به سر و روى خود بکشد».(۵)  یعنى طبق فرمایش حضرت، پروردگار، عزیز است؛ یعنى اثرپذیر نیست و نفوذناپذیر است و گریه و اشک و دعا و… در او اثرى نمى‌گذارد و اگر صداى بنده را مى‌شنود و عنایتى مى‌نماید از فضل دریاى رحمت اوست و هرچه به بنده‌اش عطا مى‌کند استحقاق و شایستگى مخلوق نیست، بلکه کرم و جود و عطا و رحمت حق است. و اگر مخلوقى خواست از این شاهراه دعا واظهار نیاز، خارج شود و ترک سنت دعا نماید، نزد پروردگار هیچ جایگاهى ندارد که فرمود:Pقُلْ ما یَعْبَوأُ بِکُمْ رَبّى لَوْلا دُعاؤُکُمْO (6) پس هرکه در قلب و عمل و ظاهر و باطن، لحظه به لحظه خود را فقیر حق و محتاج عنایات خداوند جلیل مى‌داند حقیقتاً در حال دعاست و سلولهاى وجودش عاجزانه با همه وجود او را مى‌خوانند. باشد که حضرتش با نظر رحمت، ما را بندگان دعاگو و ثناخوانش قرار دهد و از جامى که بندگان خاصش را سیراب مى‌نماید؛ همه ما را از صفات و مرامش سیراب نماید.

تفصیل آنچه که به نگارش درآمد در صحیفه نورانى پروردگار و کلمات حیات‌بخش اهل بیت عصمت و طهارت  علیهم‌السّلام شواهدى دل‌انگیز و ترنّم بخش دارد؛ که این مقال را فرصت پرداختن به همه آن نیست.

مقباس المصابیح نیز جرعه‌اى شیرین از شهد معارف اهل بیت علیهم‌السّلام در اظهار نیاز به محضر محبوب است. این اثر به خامه قلم محدث بزرگ و فرهیخته دوران، مدافع عالیقدر مکتب اهل بیت علیهم‌السّلام علامه مولى محمدباقر مجلسى در آداب دعا و شرایط آن ونیز دعاهاى برگزیده شیعه در تعقیبات نماز و سجده شکر و دعاهاى مربوط به ساعات روز است و شایسته بود که به صورت مناسب تحقیق شود. که این افتخار نصیب گردید تا آن را به عاشقان معارف مکتب اهل بیت علیهم‌السّلام تقدیم کنیم.

شیوه تصحیح و تحقیق:

مقباس المصابیح از زمان تألیف تاکنون، مورد توجه فراوان عالمان شیعه قرار گرفته و در طى این مدت، نمونه‌هاى زیادى از آن استنساخ شده است به طورى که هم اکنون بیش از ۸۰ نسخه از این کتاب شریف در کتابخانه‌هاى کشور موجود است و این فراوانى نسخ خطى، بیانگر اهتمام دانشمندان به آن در طول زمان بوده است. از جمله این نسخه‌ها به موارد زیر مى‌توان اشاره کرد:

۱ـ فهرست کتابخانه مکتب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام، ج ۲، ص ۶۸۵، نسخه شماره ۴/۹۷۳٫

۲ـ فهرست کتابخانه ملى ایران، ج ۴، ص ۳۱۴، نسخه شماره.

۳ـ فهرست کتابخانه آیت‌الله مرعشى، ج ۲۴، ص ۳۳۰، نسخه شماره ۹۵۹۹٫

۴ـ فهرست مشترک پاکستان، نسخه‌هاى خطى فارسى، ج ۱۴، ص ۸۷۴٫

۵ـ نشریه کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران، ج ۱۲ـ۱۱، ص ۹۳۳، نسخه شماره ۶/۲۴۶٫

۶ـ فهرست کتابخانه گوهرشاد، ج ۳، ص ۱۳۶۳، نسخه شماره ۹۹۷٫

۷ـ فهرست کتابخانه گوهرشاد، ج ۴، ص ۲۱۲۱، نسخه شماره ۱۵۶۸٫

۸ـ فهرست کتابخانه آستان قدس رضوى، ج ۱۵، ص ۴۹۱، نسخه شماره ۹۹۳۰٫

۹ـ فهرست کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران، ج ۱۴، ص ۳۸۱۶، نسخه شماره ۳۷۶۹٫

۱۰ـ فهرست سپهسالار، ج ۵، ص ۶۴۰، نسخه شماره ۵۷۴۷٫

۱۱ـ فهرست مجلس، ج ۳۵، ص ۲۶۹، نسخه شماره ۱۲۳۰۴٫

۱۲ـ فهرست کتابخانه ملک، ج ۴، ص ۷۷۶، نسخه شماره ۷۷۳٫

۱۳ـ فهرست اهدایى رهبرى به کتابخانه آستان قدس، ص ۳۵۲، نسخه شماره ۱۱۶۲٫

۱۴ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه عمومى آیت الله گلپایگانى، ص ۶۸۸٫

۱۵ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه سریزدى، دفتر اول، ص ۸۸، نسخه شماره ۱۰۸٫

۱۶ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه تخصصى مرکز تحقیقات دارالحدیث، ج ۱، ص ۸۹٫

۱۷ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه ارگانى بهبهانى، ص ۱۱۷، نسخه شماره ۱۵۳٫

۱۸ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه حضرت عبدالعظیم حسنى، ج ۴۲، ص ۶۱۶، نسخه شماره ۱/۷۲۹٫

۱۹ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه حوزه علمیه امام صادق ۷، ص ۱۲، نسخه شماره ۲۶۰٫

۲۰ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه ممتاز العلماء، ص ۱۱۴، نسخه شماره ۲/۱۰۲۲٫

۲۱ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه سید احمد روضاتى، ۳۴، ص ۹۹، نسخه شماره ۱۰۲۰٫

۲۲ـ فهرست نسخه‌هاى خطى کتابخانه مفتى الشیعه ، ص ۸۳، نسخه شماره ۱۰۱۹٫

۲۳ـ فهرست نسخه‌هاى خطى مدرسه نمازى، ص ۱۷۸، نسخه شماره ۳۵۵٫

۲۴ـ فهرست وزیرى، ج ۵، ص ۱۵۷۵٫

۲۵ـ فهرست وزیرى، ج ۳، ص ۱۰۶۴، نسخه شماره ۱۸۲۱٫

۲۶ـ فهرست وزیرى، ج ۵، ص ۱۷۲۰، نسخه شماره ۳۶۱۳٫

۲۷ـ فهرست کتابخانه آیت‌الله مرعشى، ج ۲۶، ص ۳۰۳، نسخه شماره ۱۰۳۶۲٫

تصحیح و تحقیق حاضر از کتاب مقباس المصابیح براساس سه نسخه خطى معمارباشى تهران و نسخه خطى آستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسّلام و نسخه خطى مرکز احیاء میراث اسلامى انجام شده است. در میان این نسخه‌ها نسخه مرکز احیاء میراث اسلامى اغلب متن اصلى و نسخه اساس قرار گرفته و نسخه‌هاى معمارباشى وآستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسّلام با آن تطبیق داده شده است.

در اینجا تذکر چند نکته ضرورى است:

۱ـ این اثر در سال ۱۳۸۳ش براساس نسخه چاپ سنگى مقباس المصابیح و موجود در کتابخانه مرکز تحقیقات رایانه‌اى به شماره ۸۹۵۴ تایپ و غلط‌گیرى ابتدایى شده بود وتصحیح وتحقیق آن به عهده جناب آقاى رحیم قاسمى قرار گرفت امّا این تحقیق در همین مرحله باقى ماند و کار به دلائل مختلف متوقف شد. پس از آن به ناچار در سال ۱۳۸۸ش انجام این تحقیق به عهده این جانبان قرار داده شد.

ابتدا در میان نسخه‌هاى موجود بهترین‌ها انتخاب شد ومتن براساس آنها تصحیح وتحقیق گردید. سابقه کار این تصحیح و تحقیق در سال ۱۳۸۳ش در مرکز موجود است و تحقیق و تصحیحى نیز که ما بر این کار اعمال کرده‌ایم نگهدارى شده است. امیدواریم در این تصحیح توانسته باشیم اثرى شایسته ارائه نموده وبرگى براى روز واپسین فراهم آورده باشیم.

۲ـ اختلاف نسخه‌هایى که (ع) و علیه‌السّلام یا (ص) و صلّی الله علیه و آله مى‌باشد، صورت علیه‌السّلام یا صلّی الله علیه و آله را غلبه داده و اگر در هیچ نسخه‌اى نیامده باشد و یا در هر سه نسخه بصورت (ع) یا (ص) آمده باشد، بخاطر ادب و احترام به ساحت نورانى ائمه علیهم‌السّلام تبدیل به علیه‌السّلام و در یادکرد نام مقدس رسول خاتم صلّی اللّه علیه و آله گردیده است.

۳ـ در پاورقى متن، نسخه معمارباشى با علامت «ع» و نسخه آستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسّلام با علامت «آ» آمده است.

۴ـ در مواردى که بین نسخه‌ها اختلاف بوده، یکى از آن‌ها را در متن آورده واختلاف آن را در پاورقى تذکر داده‌ایم.

۵ـ اگر در نسخه‌اى، کلمه‌اى سر هم بوده مانند «منقولست» و در دیگرى جدا، جهت مطابقت با ویرایش روز، نسخه‌اى که بصورت جدا بوده را، گزینش کرده‌ایم.

۶ـ سه صفحه آخر از نسخه آستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسّلام یافت نشد. بنابراین تطبیقى در این سه صفحه با این نسخه، صورت نگرفته است.

در پایان از دوستانى که ما را در به ثمر رسانیدن این اثر یارى نمودند مخصوصاً استاد عزیز جناب حجه‌الاسلام والمسلمین محمّدجواد نورمحمّدى و محققین بخش احیاء تراث حجج اسلام سید محمود نریمانى و مصطفى صادقى و محمد بیدقى وخواهران حروف‌نگار سرکار خانم صدرى و پورى تقدیر و تشکر مى‌نمائیم.

 

والسلام                                  

دفتر احیاء تراث                         

مرکز تحقیقات رایانه‌اى حوزه علمیه اصفهان     

 قاسم ترکى هرچگانى ـ سید مصطفى موسوى بخش

۱۳ جمادى‌الاول ۱۴۳۲                     

مطابق با شهادت حضرت زهراى مرضیه علیهاالسّلام


پی نوشت‌ها:

۱ـ سوره مبارکه فاطر، آیه ۱۵٫

۲ـ سوره مبارکه حمد، آیه ۵٫

۳ـ سوره مبارکه اسراء، آیه ۶۷٫

۴ـ سوره مبارکه غافر، آیه ۶۰٫

۵ـ کافى، ج ۲، ص ۴۷۱٫

۶ـ سوره مبارکه فرقان، آیه ۷۷٫

 

 

پاسخ دهید

سوال امنیتی: