بسم ِاللّهِ الرَحمن ِالرَحیم
جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷

روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی

روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی

ابوریحان، محمد بن احمد خوارزمی، از برجسته‏‌ترین محققان مسلمان و از بزرگ‏‌ترین دانشمندان ایران عهد اسلامی است. او به سال ۳۶۲ هجری قمری در بیرون شهرستان کاث در ایالت خوارزم به دنیا آمد و به همین سبب، خانواده او را «بیرونی» نام نهادند. به نقل از تاریخ نویسان ابوریحان بیرونی از دانشمندان برجسته و سرآمد روزگار خویش بوده است.

ابوریحان به عنوان یکی از پیشگامان در عرصه علم افکار تازه و ابداعات علمی زیادی را به جهان عرضه کرده است. بیرونی در علم نجوم با نظریه حرکت وضعی زمین، تعیین سمت قبله در شهرهای گوناگون را مشخص نمود. همچنین در علم جغرافیا با محاسبات طول و عرض جغرافیایی شهرها، ترسیم جامعی از نقشه شهرها تهیه نمود. پس از او نیز این قواعد منسوخ نگشته و هنوز همان قاعده اکتشافی او در ترسیم نقشه­‌های جغرافیایی مورد قبول و مدار عمل علمای ریاضی و جغرافی‌دانان جهان است۱٫

در علم شیمی و کانی‌‏شناسی با تعیین وزن مخصوص عناصر در شیمی، به خصوص تعیین وزن مخصوص هجده سنگ و فلز گران‏‌بها برای اوّلین بار تحول مهمی در این علم پدید آورد. در علم پزشکی و داروشناسی ترجمه از اصطلاحات دارویی انجام داد و برای اولین بار نام‌‏گذاری داروها از زبان یونانی به زبان عربی و فارسی را به انجام رسانید۲٫

ابوریحان بیش از ده قسم آلات رصدی اختراع کرده است؛ از جمله چند آلت رصدی برای گرفتن ارتفاع آفتاب و تعیین عرض بلد و میل جزیی و کلی که در کتاب تحدید نهایات الاماکن آن‌ها را شرح داده است. همچنین وی نخستین کسی است که چگونگی حساب سال و ماه و گاه‌شماری ایرانیان قدیم و خوارزمیان و سغدیان را با تحقیق دقیق و کمال صحت و امانت بیان کرده است. از دیگر اکتشافات مهم تاریخی ابوریحان این است که تاریخ تأسیس دولت ساسانیان را از روی کتاب شاپورگان مانی کشف کرد و آن را با نهایت صحت و دقت ضبط کرده است۳٫

بیرونی نخستین دانشمندی است که از یک راز مهم تاریخی پرده برمی‌دارد و به جهانیان نشان می‌دهد که حفر کانال سوئز که برای پیوستن بحر احمر به دریای مدیترانه ایجاد شده از آثار داریوش پادشاه هخامنشی است۴٫

ابوریحان بیرونی اولین کسی است که از طرز حساب و عددنویسی هندی اطلاع دقیق به دست آورد و نتیجه آن را به معارف اسلامی منتقل کرد۵٫ با کنجکاوی و علاقه ذاتی به مسائل علمی بسیاری از باورهای غلط و خرافی رایج در جامعه را از طریق روش‌­های تجربی و علمی از بین برد. در سال­‌های حیات خود در رشته­‌های گوناگون علوم، از جمله ریاضی، ستاره­‌شناسی، جغرافیا، کانی­‌شناسی بیش از ۱۸۰ کتاب به رشته تحریر درآورد که هر یک گنجینه‌­ای از علوم به‌شمار می­‌آید.

سید احمد سجادی

پی‌نوشت‌ها:

۱) ابیریحان محمد بن احمد البیرونی، کتاب الجماهر فی معرفه الجواهر، بیروت، عالم الکتب، بیتا

۲) ابوریحان محمد بن احمد بیرونی خوارزمی، کتاب تحدید نهایات الاماکن تصحیح مسافات المساکن، صص ۱۳۷-۱۵۸٫

۳) الآثار الباقیه عن القرون الخالیه، ص ۱۳۴

۴) ابوریحان محمد بن احمد بیرونی خوارزمی، کتاب تحدید نهایات الاماکن تصحیح مسافات المساکن، صص ۱۳۷-۱۵۸٫

۵) ابی الریحان محمد بن احمد البیرونی، کتاب الجماهر فی معرفه الجواهر، صص ۹۲-۱۰۲

پاسخ دهید

سوال امنیتی: