- اصفهان، خیابان مطهری، خیابان اردیبهشت
این مجموعه برای دانشپژوهان علم نحو، بهعنوان حلقهای واسط میان «نحو مقدّماتی» و «نحو پیشرفته» تدوین شده است. متن شامل فهرستی اجمالی از ابواب مهم و تأثیرگذار در متنخوانی و متنفهمی طلاب است و حجم آن مختصر بوده، بهگونهای که قابلیت ارائه در کمتر از یک ماه، در آغاز سال تحصیلی را دارد. تمام متن بهطور کامل اعرابگذاری شده و تقریباً برای هر درس، حداقل بیست نمونه و مثال برای تطبیق مطالب ذکر شده است؛ انتظار میرود با مدیریت مدرس گرامی و هدایت طلاب در ساعات دیگر (در قالب تکلیف، تحقیق، مباحثه و …) به این بخش از آموزش نیز پرداخته شود. این دوره برگرفته از جلد اول و دوم کتاب «مبادئ العربیة» است تا طلاب ضمن مرور مطالب گذشته، طلاب با قلم و شیوه نویسنده نیز انس بگیرند.
نوشتار حاضر از کتاب «مبادی العربیة فی النحو» به سفارش معاونت آموزش مرکز مدیریت حوزههای علمیه استان اصفهان تدوین و تهیه شده است.
در این ویراست، متناسب با فضای علمی و آموزشی حوزههای علمیه، اصلاحات و افزودههایی نسبت به نسخه اصلی کتاب صورت گرفته است. از جمله اینکه چند مبحث مهم نحوی که در متن پیشین وجود نداشت، از منابع معتبر به آن اضافه گردید. همچنین چینش مطالب تا حدّ زیادی با ترتیب رایج در تألیفات کهن و ارزشمندی همچون الهدایة فی النحو، البهجة المرضیة و شرح ابن عقیل هماهنگ شده است.
بهمنظور کاربردی شدن هرچه بیشتر مسائل نحوی، آیاتی از قرآن کریم نیز به نمونهها و مثالهای اصلی کتاب افزوده شد. افزون بر این، اشتباهات علمی و چاپی متعددی که ناخواسته به متن اصلی راه یافته بود، مورد بازبینی دقیق قرار گرفته و اصلاح شده است
کمال هر دانشی به کار بستن آن است؛ علومی که در مرحلهٔ آموختن و آموخته شدنِ صِرف، متوقّف میشوند، نه نفعی به حالِ آموزگار دارند و نه دانشآموز؛ علوم آلی همچون منطق و زبان عربی بیشتر این ویژگی را داشته و دانستنِ محضِ آنها هیچ گرهای نمیگشاید؛ غالب علومی که زیرمجموعهٔ آموزش زبان عربی قرار دارند، ابزار «تبدیل صحیح و کامل متن عربی به معنا و بالعکس» هستند؛ اتّفاق نامبارکی که سالها حوزههای علمیّه به آن گرفتار شده، جداییِ این علوم از علوم اصالی است، دیگر آموزههای زبان عربی را خدمتگزارِ آموختن سایر علوم نمیبینیم، گویا هر کدام در مسیری متنافر از دیگری در حال حرکت هستند! هدف از این شیوه در ارائه متن، بیشتر خروج از پیلهٔ کتب درسی و گشودن دریچهای هرچند کوچک به آسمان بیانتهاء معارف است، تلاش این بوده تا چشم و ذهن طلّاب در آخرین روزهای اشتغال در دورهٔ مقدّمات با شعاع انوار متنوّع علوم از روزنهٔ این کتاب برخورد داشته تا خود را در آینده محصور در چند کتاب درسی نبینند؛ گاه ارائهٔ فضاهای مختلف از علوم یاریگر طلّاب برای آشنایی و انتخاب علومی میشود که قرار است به عنوان زمینهٔ تخصّصی مشغول به آن شود.
مجموعه تمارین کتاب «مبادئ العربیة» که در اختیار طلاب و اساتید قرار گرفته، دارای ویژگیهای ارزشمندی است:
1- از آنجا که فضای زبان و ادبیات عرب در حوزههای علمیه از رکن اصلی زبان یعنی «لغت» خالی بوده، بیش از 2000 لغت از متن تمارین انتخاب شده و معانی آنها در سطح نیاز متون تمرینی بیان گردیده است.
2- کتاب بهگونهای طراحی شده که بهصورت «کتاب کار» بوده و فضای کافی برای حل تمارین در خود کتاب فراهم شده است.
3- متون تمارین با حرکت و اعرابگذاری نسبتاً کامل تقدیم شده، چرا که مخاطبان فعلی، طلابی هستند که اولین مواجهه جدی و علمی خود با زبان عربی را با این متون تجربه میکنند.
4- اگرچه این مجموعه از تمارین به نام کتاب «مبادئ العربیة» در اختیار طلاب قرار میگیرد، اما به این معنا نیست که این «کتاب کار» برای طلابی که از متونی همچون «الهدایة في النحو» و «البهجة المرضیة» بهره میبرند، بیفایده یا ناکارآمد است؛ این دسته از طلاب نیز میتوانند با توجه به فهرست تمارین و تطبیق موضوعات مطرحشده در کتبی غیر از «مبادئ العربیة»، از تمارین این کتاب بهره گیرند.
ادعیه و زیارات وارده از اهل بیت (علیهمالسلام) اقیانوس مواجی از علم و معرفت در حوزههای مختلف هستیشناسی، خداشناسی و انسانشناسی است که باید مورد توجه و تعلیم و تعلّم همگان، خصوصاً طلاب علوم دینی قرار گیرد. کتاب «آشنایی با ادعیه و زیارات» گامی هرچند کوچک در راستای آشنایی با برخی ادعیه و زیارات مأثور و مورد استفاده عموم مردم است که آگاهی از معارف آنها از ملزومات طالب علوم دینی به شمار میرود.
کتاب «تحریر الروضة البهیة» بازنویسیِ عالمانه و آموزشیِ کتاب شریف «شرح لمعه» است که با حفظ اصالت متن شهیدین و بهرهگیری از نظرات اساتید برجسته، برای نیازهای آموزشیِ عصر حاضر تدوین شده است. در این اثر، با دستهبندیِ دقیق مطالب، حذفِ مباحث غیرمبتلابه، افزودن آیات و روایات و نظمبخشی به فصول، تلاش شده است تا ضمن حفظ میراث گرانسنگ فقهی، فرآیند یادگیریِ طلاب در مقطع سطح، کارآمدتر و نظاممندتر گردد.
نسخه حاضر از کتاب شریف «فرائد الأصول» نوشته استاد الفقهاء و المجتهدین، شیخ انصاری رضوان الله تعالی علیه است که بنابر مصوبه شورای عالی آموزش مبنی بر ضرورت ویرایش این کتاب، تدوین و در اختیار اساتید معظّم و طلاب گرامی قرار گرفته است. از مزایای این نسخه میتوان به حذف «مطالب تکراری»، «اقوال فاقد ثمره علمی درخور»، «مسائل غیر مبتلابه» و «مطالب استطرادیِ موجب عدم انسجام مطالب اصلی» اشاره کرد. امید است با تغییرات صورتگرفته و زمان در نظر گرفته شده برای ارائه دروس، اهمّ مطالبی که در متن باقی مانده است با کیفیت مطلوب ارائه گردد. از اساتید و صاحبنظران گرامی درخواست میشود نظرات اصلاحی و تکمیلی خود را جهت بازبینی مجدّد، در اختیار معاونت آموزش قرار دهند.
نسخه حاضر از «کتاب المکاسب» نوشته استاد الفقهاء و المجتهدین، شیخ انصاری رضوان الله تعالی علیه است که بنابر مصوبه شورای عالی آموزش مبنی بر ضرورت ویرایش این کتاب، تدوین و در اختیار اساتید معظّم و طلاب گرامی قرار گرفته است. از مزایای این نسخه میتوان به حذف «مطالب تکراری»، «اقوال فاقد ثمره علمی درخور» ، «مسائل غیر مبتلابه» و «مطالب استطرادیِ موجب عدم انسجام مطالب اصلی» اشاره کرد. امید است با تغییرات صورتگرفته و زمان در نظر گرفته شده برای ارائه دروس، اهمّ مطالبی که در متن باقی مانده است با کیفیت مطلوب ارائه گردد. از اساتید و صاحبنظران گرامی درخواست میشود نظرات اصلاحی و تکمیلی خود را جهت بازبینی مجدّد، در اختیار معاونت آموزش قرار دهند.
فراگیری ادبیات عرب جهت توانمندی در قرائت و فهم متون عربی، از ضروریات یک متعلّم علوم حوزوی است. کتابهای مربوط به دانش ادبیات عرب به دو بخش «آموزشی» و «پژوهشی» قابل تقسیم هستند. کتابهایی مانند «العوامل في النحو»، «الهداية في النحو»، «البهجة المرضیة» و … برای آشنایی متعلّم و یادگیری قواعد عربی (صرف، نحو و بلاغت) نگاشته شدهاند و هدف اصلی آنها شناخت کلمات و جایگاه کلمه در کلام، جهت فهم و قرائت صحیح متون عربی است. در کنار این دسته، کتابهایی نیز با رویکرد توجه دادن مخاطب به میزان و چگونگی استدلال ادبا در علوم ادبیات عرب نگاشته شده است که یکی از شاخصترین آنها -با توجه به قدمت و استقبال طلاب- کتاب «مغني اللبیب عن کتب الأعاريب» است. حوزه علمیه اصفهان، متناسب با برنامه جدیدی که در راستای بحثهای آموزش ادبیات عربی تنظیم نموده و با توجه به سطح دوره و مخاطب، به منظور غنای بیشتر، سعی در الحاق قسمتهایی از کتاب «مغني اللبیب» به سلسله مباحث ادبیات عربی دارد. کتاب حاضر در این راستا تهیه و تنظیم شده است.
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم برای امّت خویش ثَقَلَین -قرآن و اهل بیت علیهم السلام را به یادگار گذاشته و عامّهٔ مسلمانان را به توجّه و پیروی از آن دو فرمان دادند؛ «حدیث» گزارش از قول، فعل و تقریرات نبیّ مکرّم صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت علیهم السلام است؛ شیعیان از همان آغاز تاریخ اسلام و به رغم منع و محدودیت، در اشاعه، گردآوری، نگارش و نشر میراث حدیثی کوشا بودند، ولی دست روزگار و وجود حوادث و التهابات تاریخیِ گوناگون باعث شد تا بخش معظم این میراث گرانسنگ از دست رفته و تنها گزارشهایی از آن به ما برسد؛ به هر سو با تلاش محدّثانِ مدرسهٔ قم در قرن سه و چهار هجری و سپس محدّثان مدرسهٔ بغداد در قرن پنج هجری، بخشی از آن میراث در قالب جوامع یا تکنگارههای حدیثی بازنشر یافت و اکنون تعداد اندک -ولی گویا- از آن میراث باقی مانده است.
قرآن کریم، جامعترین و بهترین منبع برای پاسخگویی به نیازهای مختلف بشری است که از طرف خداوند برای هدایت انسانها نازل شده است تا در پرتو آن، انسان به حیات طیّبه رهنمون گردد و به سعادت دنیا و آخرت نائل شود؛ توجّه به قرآن در نصوص دینی ما به شدّت مورد تأکید است و در این میان حفظ قرآن اهمّیّت به سزایی دارد؛ بدون شکّ:
«حفظ قرآن، وسیله است؛ وسیله است برای این كه انسان، آسان بخواند، آسان تكرار كند و امكان تدبّر پیدا كند.»
(رهبر شهید انقلاب ۱۴/۰۴/۱۳۹۰)
این مجموعه از متون با هدف مواجه کردن مخاطبانِ آموزش زبان عربی با نصوص دینی، شکل گرفتن مهارتهای متنخوانی و آشنایی اوّلیه با لغات فراهم شده است؛ غرض از این مجموعه ایجاد توانمندیهایی نظیر متنسازی یا متنفهمیِ عمیق نیست؛ آن چه در این کتاب محور بوده فراهم کردن فضایی است که در آن ادبیّات از شکل نظریِ صِرف خارج شده و در مقام یک صناعت و مهارت ظهور و بروز پیدا کند؛ متون و نصوصِ منتخب در سه فصل اوّل -حتّی کوتاهترین عبارت- از بین روایات حضرات معصومین علیهم السلام انتخاب شده به امید میل بیشتر به پیگیری متون و تأثیر مضاعف، به لطف و مدد صاحبان این سخنان نورانی.
